حلیت پرندگان
سوال : با توجه به آنچه در منابع فقهی آمده معیار برای تشخیص حلیت و حرمت پرندگان به شرح ذیل است :
پرندگانی که در روایات تصریح به حکم فقهی آن ها شده است باید تعبداً آن حکم را بپذیریم ، مواردی که تصریح به حکم فقهی آن ها نشده باید با معیار شیوه پرواز و داشتن چینه دان یا سنگ دان یا تیغک پشت پا حکم فقهی آن ها را به دست آوریم .
1. درمواردی که حکم فقهی آن ها در روایات مشخص نشده است آیا ابتدا به سراغ شیوه پرواز برویم و در صورتی که از آن طریق نتوانستیم تشخیص دهیم پرنده دفیفی یا صفیفی است سراغ نشانه دوم یعنی داشتن چینه دان یا سنگ دان یا تیغک پشت پا برویم یا ترتیب شرط نیست و تنها وجود یکی از دو علامت کافی است ؟
2. از آنجا که در بین کارشناسان پرنده شناسی معروف آن است که یکی از ملاک های مهم در تشخیص حلیت و حرمت پرندگان نوع تغذیه آن می باشد به این معنا که اگر حیوان یا پرنده ای علف خوار یا دانه خوار باشد آن را حلال می دانند ولی اگر گوشت خوار یا همه چیز خوار باشد آن را حرام می دانند ،در مواردی پیش می آید که شیوه پرواز پرنده دفیفی است ولی همه چیز خوار است و از پستانداران کوچک نیز تغذیه می کند معیار فوق وجه شرعی دارد یا نه ؟
3. پرندگانی که در روایات تصریح به حکم فقهی آن ها نشده ولی با معیارهای بیان شده حلیت و حرمت آن ها به نظر مبارک حضرتعالی مشخص شده کدامند ؟
4. به نظر مبارک کلیت این قاعده که تخم پرندگان حلال گوشت حلال و تخم پرندگان حرام گوشت حرام است صحیح است یا نه ؟
جواب : 1) پاسخ اول: بطور کلی پرندگان حرام عبارتند از پرندگان درنده ونیز پرندگانی که صفیف (گشوده بودن و پرنزدن در حال پرواز) آنها بیشتر از دفیف (پرزدن در حال پرواز) است و یا صفیف آنها مساوی با دفیف آنها بوده و فاقدیکی از نشانه های سه گانه (چینه دان ،سنگ دان وتیغک پشت پا) می باشند و یا واجد یکی از این سه نشانه می باشند ولی صفیف آنها بیشتر از دفیف آنها است در تمام این موارد حرام می باشند . ولی در صورتی که واجد یکی از سه نشانه مذکور باشند وصفیف و دفیف آنها مساوی و یا اینکه دفیف آنها بیشتر است هر چند فاقد علامتهای مزبور است حلال می باشد و نیز در صورتی که واجد یکی از نشانه های مذکور است ولی کیفیت پرواز آن مشکوک است که دفیف آن بیشتر است یا صفیف آن ، محکوم به حلیت است .
پاسخ دوم : به طور کلی پرندگان با رعایت موازین حلیت و حرمت آنها از نظر کیفیت پرواز وغلبه صفیف بودن (گشوده بودن بالها در حال پرواز) بر دفیف بودن (پر زدن در حال پرواز) و نیز نشانه های سه گانه (چینه دان، سنگ دان، تیغک پشت پا) از شش قسم برخوردار می باشند :
1ـ صفیف آن بیشتر از دفیف آن است وفاقد نشانه های سه گانه مذکور است ، در این صورت حرام می باشد.
2ـ صفیف آن با دفیف آن مساوی است و فاقد نشانه های سه گانه مزبور است در این صورت نیز حرام می باشد.
3- صفیف آن بیشتر از دفیف آن است و واجد یکی از نشانه های سه گانه مزبور است در این فرض نیز حرام است.
4ـ دفیف آن بیشتر از صفیف آن است و واجد یکی از نشانه های سه گانه است در این صورت حلال است.
5ـ دفیف آن مساوی با صفیف آن است و واجد یکی از نشانه های مزبور است در این فرض نیز حلال است.
6ـ دفیف آن بیشتر است و فاقد تمام نشانه های سه گانه مذکور است در این صورت نیز حلال است.
7ـ شک در کیفیت پرواز آن و اینکه (صفیف بر دفیف غالب است یا بالعکس) با وجود یکی از نشانه های سه گانه مزبور، در این صورت نیز حلال است.
8ـ پرندگان درنده مطلقا حرام می باشند.

2) صرف گوشت خواری یا علف خواری حیوان معیار حلیت و حرمت آن نیست.
3) جهت آشنایی با موازین حرمت پرندگان مراجعه شود به مسئله 1690جلد دوم منهاج الصالحین معظم له.
4) بله صحیح است.

پايگاه اطلاع رسانى حضرت آيت اللّه العظمى حاج سيّد محمود هاشمى شاهرودى (قدس سره)