1. صفحه نخست
  2. استفتائات
  3. وقف
استفتائات برگزیده
اخیراً در فضای مجازی اصواتی به عنوان مواد مخدر شنیداری انتشار یافته که شنیدن آنان اثراتی همانند و بلکه بیشتر از مواد مخدر و مشروبات الکلی دارند با این اوصاف ؟ 1- آیا شنیدن این اصوات دارای حرمت شرعی می باشد ؟ 2- در صورت بروز حالت نامتعارف ناهوشیاری و نابهنجاری( ناشی از گوش دادن )، آیا اعمال مجازات شرعی (حد یا تعزیر) صحیح می باشد ؟
بنا بر نظر معظم له؛ بر فرض وجود خارجی چنین اصواتی که دارای اثرات مذکور باشد، شنیدن آن اصوات حرام است و دارای تعذیر می باشد.
اگر کسی مرتد شود و سپس مسلمان شود، آیا قضای نمازهای آن مدت که مرتد بوده بر او واجب است ؟
طبق فتوای معظم له، قضای نمازهای آن مدت واجب است.
اینجانبان متصدی و کارگزار و زمامدار و مجلس دار عزاداری در تکیه ای در یکی از شهرستان ها هستیم. حسب الوظیفه تصمیم بر این داشتیم که چندین شب عزاداری اباعبدالله الحسین (علیه السلام) را در تکیه بر پا کنیم، عده ای با آوردن این بهانه که اگر مراسم برگزار شود، موجب تبعات و گناه می شود مثلاً افراد فاسد چشم چرانی می کنند یا محتمل است که اشخاصی از این مراسمات سوء استفاده و گناه کنند، پیشنهاد به تعطیلی عزاداری اباعبدالله (علیه السلام) داده اند. آیا اینکه ممکن است بر حسب برگزاری عزاداری در حسینیه احتمالاً عده ای فاسق در این مجلس هم حضور یابند و گناه خود را انجام دهند بر ما که متصدی و کارگردان عزاداری هستیم، حجیت دارد که عزاداری را منحل کنیم؟ حکم واجب بر ما چیست؟
این نوع احتمال دادن خود یک وسوسه شیطانی است. برپایی شعائر حسینی و مراسم عزاداری اهل بیت (علیهم السلام) از اهم امور دینی است و بهتر است که از ورود این افراد به دسته عزاداری و هیئت منع نکنید و راه نصیحت و اصلاح ایشان را با کلمات شایسته و رفتار محبت آمیز در پیش گیرید.
اگر زنی به صورت چند ماهه صیغه مردی شده و سپس نخواهد به رابطه ادامه دهد، آیا می تواند مهریه خود را ببخشد یا مهری که گرفته را پس دهد و خود را یک طرفه از زوجیت مرد برهاند یا اینکه اتمام رابطه زوجیت موقت، منحصر به اتمام مدت یا بذل مدت توسط مرد است و ربطی به بذل مهریه یا استرداد آن ندارد؟
عقد موقت تنها به وسیله تمام شدن مدت و یا بذل مدت توسط زوج فسخ می شود، مگر آنکه در ضمن عقد، وکالت در بذل مدت از مرد گرفته شده باشد.
حکم شرعی کسی که نسبت محرمیت (ادعای زوجیت) و ادعای ارث را به صورت غیر واقعی به شخص دیگری بدهد، چیست؟
اثبات موضوع شرعی مانند زوجیت، نیازمند به بینه شرعی (شهادت دو نفر عادل) دارد.
در صورتی که بین زن و شوهری ملاعنه رخ دهد و شوهر نفی ولد کند.
1ـ رابطه محرمیت این کودک با ملاعن چگونه است؟ آیا در صورتی که کودک دختر باشد، در آینده می تواند با او ازدواج کند؟
2ـ رابطه محرمیت این کودک با بستگان نسبی و رضاعی و سببی مرد لاعن چگونه است؟ آیا می تواند این دختر با برادران مرد لاعن یا پدران او ازدواج کند؟
3ـ در صورتیکه مرد پس از ملاعنه و نفی ولد پشیمان گردد و رجوع کند، رابطه محرمیت این کودک با ملاعن و بستگان نسبی و رضاعی و سببی این مرد چگونه است؟
1) این کودک با ملاعن محرم است و نمی تواند با او ازدواج کند.
2) این کودک با بستگان مرد ملاعن محرم نیست و می تواند با آن ها ازدواج کند.
3) در صورتیکه واقعاً فرزند این مرد باشد یعنی مرد بین خود و خدای خود او را فرزند خود می داند، با بستگان آن مرد نیز محرم است.
همانگونه كه استحضار داريد در روزهای ماه محرم اغلب افراد نسبت به پخش نذری از قبيل شير، شربت و اطعام اقدام می نمايند. با عنايت به خشكسالی بوجود آمده، می خواستيم اين نذورات را در غالب جيره خشک غذايی و آب معدنی به آن منطقه ارسال نمائيم كه عده ای مردد هستند كه آيا از نظر شرعی صحيح می باشد يا خير، فلذا از آن مرجع عاليقدر تقاضا داشته تا حكم شرعی را بيان فرمايند.
چنانچه صیغه خاص نذر ـ که در رساله علمیه ذکر شده ـ خوانده باشد، واجب است در همان مصرف نذر که نامبرده شده، مصرف نمایند؛ لیکن اگر صیغه خاص نذر خوانده نشده باشد، جایز است در قالب جیره غذائی و آب معدنی و ... مصرف شود.
آیا انجام تغییرات ساختمانی در بنای مسجدی که واقف طبق وقف‌نامه و اسناد رسمی و محضری، تنها بنام مسجد وقف نموده ولاغیر؛ و اجاره دادن فضای آشپزخانه و زیرزمین و... آن مسجد، برای انجام امور اقتصادی و تجاری و درآمدزایی (کترینگ و تهیه و عرضه غذا و نوشیدنی)، جایز است؟
چنانچه واقف تصریح نموده باشد که نباید بناهای مذکور را برای انجام امور اقتصادی و تجاری و غیره اجاره داد؛ در این صورت جایز نیست وگرنه اشکالی ندارد.
1ـ استفاده از دستگاه موسیقی سنتی که در سالیان گذشته تا به امروز به صورت ساز و دهل مخصوص مراسم تعزیه خوانی بوده و احیای این شعیره را به دنبال دارد، چه حکمی دارد؟ 2 ـ استفاده از لباس طرح قدیم مخصوص شبیه خوان های مرد در نقش زن در تعزیه که به صورت چادر های عربی قدیمی (قجری) و روبند های مخصوص(برقه) به منطقه استان هرمزگان بوده، چه حکمی دارد؟ 3 ـ آیا اجرای مجلسی در وصف عروسی حضرت قاسم که به صورت حزین برگزار می گردد، محل اشکال است یا تایید؟
1) چنانچه آن موسیقی مناسب مجالس اهل فسق و فجور نباشد و موجب هتک حرمت شعائر حسینی نشود، اشکال ندارد؛ اما اگر مناسب مجالس فسق و فجور باشد و یا مناسب مجالس عزاداری نباشد، اشکال دارد.
2) اشکال ندارد.
3) اگر این عمل مستند به یکی از کتب مقتل باشد و با رعایت حرمت شعائر باشد، اشکال ندارد.
اگر قاتل در قتل عمد قبل از قصاص و استیذان از حاکم برای قصاص فوت کند و در میان ورثه مقتول صغار باشد با توجه به حرمت هدر دمای مسلمین و عمومات دال بر احترام به دم، آیا می توان از ماترک قاتل دیه مطالبه کرد؟
بله، دیه از ماترک میت برداشته می شود.
احداث قبرستان جدید
سوال : قریه ای قبرستان اصلی و قدیمی دارد و مدت دو سال است که قبرستان جدیدی را انتخاب و احداث کرده اند که حدود چهار یا پنچ نفر نیز در این قبرستان جدید دفن شده اند. این قبرستان جدید نزدیک چشمه شخصی است که صاحب آن از آن چشمه آب می خورد. در زمان احداث قبرستان خود شخص صاحب چشمه در ایران بوده است ولی اطلاع نداشته است و الان مدعی است که این قبرستان باعث آلودگی آب چشمه وی شده است، چون فاصله قبرستان با چشمه مذکور خیلی کم می باشد. با توجه به اینکه این شخص آب دیگری برای استفاده ندارد آیا می تواند از تدفین در آن قبرستان ممانعت کند؟ از طرفی هم علف های آن قریه تقسیم شده است و سهم هر کس جداست و مکان علف کار کوهی حصه این فرد صاحب چشمه نیز در این مکان است.
جواب : اگر قبرستان جدید در زمین متعلق به صاحب چشمه بنا شده است، صاحب چشمه می تواند ممانعت کند و در غیر این صورت حق ممانعت از تدفین در آن قبرستان را ندارد.
توليت موقوفه
سوال : شخصی یک قطعه از زمینش را وقف می کند و برای برادرانش وصیت می کند که در هر سال یکی از شما حاصل این زمین را در ایام عاشورای حسینی از طرف وی به مصرف برسانید. براداران موصی هم به این وصیت عمل کرده اند. حال سؤال این است که آیا بعد از اینکه برادران او از دنیا رفتند، این وصیت نسبت به فرزندان برادران او نیز ساری و جاری است و باید این امر را عملی کنند یا خیر؟ و اگر ملزم به این عمل نیستند حکم این زمین موقوفه چیست؟
جواب : فرزندان برادر آن میت ملزم به اجرای وصیت نیستند و بعد از فوت آن برادران، حاکم شرع شخصی را به عنوان متولی برای آن زمین موقوفه تعیین می کند.
وقف زمین زراعی
سوال : شخصی قطعه ای از زمینش را وقف می کند بدین صورت که حاصلش را در ایام عاشورای حسینی در حسینیه برای عزاداران از طرف او به مصرف برسانند. در آن زمان دو قریه بالا و پایین یک حسینیه داشتند و شخص واقف در قریه بالا بوده و حسینیه درقریه پایین بوده است. بعد از 20 سال از فوت واقف در قریه بالا نیز حسینیه ای ساخته شده است. حال سؤال این است که این موقوفه در کدام حسینیه به مصرف برسد، در حسینیه اول که در زمان واقف بوده و یا در حسینیه دوم که در قریه خود واقف و بعد از وفات وی ساخته شده است؟
جواب : باید درآمد حاصل از آن زمین در حسینیه ای که در زمان واقف بوده مصرف شود.
اطلاق عنوان روحانی محل
سوال : عنوان «روحانی محل» بر کدامیک از مصادیق زیر اطلاق می شود، چون این عنوان در وقف نامه های ما موضوعیت برای تصدی و تولی موقوفات دارد:
1- روحانی که مردم محل از او دعوت نموده و رسماً از او خواسته اند که امام جماعت محل و نیز روضه خوان ماه رمضان و ماه محرم در آن محل باشد و برای او ساختمان و خانه ای مستقل با همه وسایل و امکانات ساخته اند و او را با خانواده اش در آنجا سکونت داده اند و مدت ها مشغول انجام وظیفه مذکور شده و مردم از او بسیار راضی هستند.
2- روحانی که اصالتاً اهل همین محل فوق بوده و متولد اینجاست لکن در این محل حضور ندارد و به محل دیگری رفته و در آنجا نماز می خواند و کارهای تبلیغی آنجا را بر عهده دارد.
جواب : عنوان مذکور منطبق بر گزینه اول می باشد و چنانچه در طول سال در آن محل سکونت دارد «روحانی محل» محسوب می شود.
فروختن قبر در زمین وقفی امامزاده
سوال : در مجاورت ما امامزاده ای قرار دارد که زمین آن را فردی وقف کرده است، در این زمین وقفی قبرها را به قیمت هفت و نیم، چهل و صد میلیون برای افراد همان محله می فروشند.
1. فروختن قبر در زمین وقفی چه حکمی دارد ؟
2. دفن نکردن فردی غیر از اعضای آن محله چه حکمی دارد ؟
3. آیا جایز است افراد دیگر محله ها را در آنجا خاک نکنند و اگر فردی که عضو آن محله نیست را با قیمت بالاتر دفن کنند، حکمش چیست ؟
جواب : 1) از خصوصیات مورد سؤال اطلاعی نداریم؛ اما اگر زمینهای مذکور وقفی باشد، فروختن آن به هر قصد و عنوانی جایز نیست.
2و3) پاسخ از جواب اول مشخص شد.
منافع املاک موقوفه
سوال : باتوجه به اينكه براساس اصول استنباط اسلامي، توابع شیء، داخل در آن شیء و جزئي از آن تلقي مي گردد، و اختصاصاً حاكميت اين مبحث در موضوع موقوفات كه منتهي مي شود به اينكه «‌هر چيزي كه طبعاً يا بر حسب عرف و عادت جزء يا از توابع و متعلّقات عين موقوفه محسوب مي شود داخل در وقف است مگر اينكه واقف استثناء نمايد» بخصوص در موقوفات عام و مواردي كه واقف نحوه هزينه كرد منافع موقوفه را تعيين ننموده است؛ با شرح فوق، مستدعي است بيان فرماييد: چنانچه متولّي جهت حفظ و توسعه اموال موقوفه از مازاد درآمد اين اموال و املاك، ملكي خريداري نمايد،
الف) آيا اين ملك جديد نيز تابع احكام وقف و موقوفه است و به عبارتي ملك وقف خواهد بود؟
ب) مالك و صاحب اختيار اين ملك جديد چه كسي است؟
ج) آيا عين اين ملك جديد قابليت فروش يا انتقال به غير دارد؟
جواب : الف) ملک جدید، ملک وقف است.
ب) مالک وقف است و متولی شرعی آن صاحب اختیار است.
ج) ملک جدید قابلیت فروش و انتقال را دارد ولیکن نتیجه آن نیز ملک وقف خواهد بود و در همان وقف باید صرف شود.
ضمیمه کردن موقوفه جدید به موقوفه قدیمی
سوال : شخصی ملکی را برای احداث حسینیه وقف نموده و قبض و اقباض شرعی نیز به عمل آورده و طی سالیان متمادی ملک به صورت حسینیه استفاده شده و اکنون واقف که خود متولی حسینیه هم می باشد، قصد دارد حسینیه را تخریب و در پنج طبقه، زیر زمین اول و زیر زمین دوم که اختصاص به کتابخانه و پارکینگ خواهد داشت و طبقه همکف به صورت حسینیه و طبقه اول حوزه علمیه و طبقه دوم و سوم مهمانسرا – زائر سرا احداث نماید که همگی جزو مورد وقف و متعلق به آن باشند. خواهشمند است نظر مبارک خود را در مقام افتاء مرقوم فرمایید، که با توجه به مراتب فوق الذکر: آیا متولی یا واقف شرعاً می تواند غیر از حسینیه، واحدهای موصوف بالا را نیز به صورت طبقات اضافی به موقوفه ضمیمه نماید؟
جواب : در مفروض سؤال اشکالی ندارد.
وقف مزرعه
سوال : نظر به اينكه مزرعه اى با تمام توابع شرعيه وقف به صورت خاص و عام مى باشد و در سال 1277 هجرى قمرى در حدود 177 سال پيش وقف گرديده و در آن جنگل وجود ندارد و اكثريت اراضى حتى براى چندبار كشت شده و مقدارى به صورت مرتع مى باشد و بر اثر تغييرات جوى آب و هوا و خشك شدن چشمه ها و رودخانه ها قسمتى به صورت لم يزرع در آمده است با استفاده از پمپ پاژ از رودخانه بزرگ بنام شاه رود و يا چاه، قابل كشت دوباره مى باشد.
1) آيا قسمتى كه مورد كشت نشده است از حالت وقفيت خارج مى گردد؟
2) با توجه به قانون ابطال اسناد اراضى موقوفه آيا وقفيت از حالت وقف در مى آيد؟
3) مقدارى از اين اراضى واگذار و فروخته شده است. آيا اين خريد و فروش صحيح است؟
4) اشخاص با نفوذ در دواير دولتى مقدارى را به تصرف خود در آورده و سند دريافت نموده اند. آيا اين معاملات صحيح است؟
توضيح اين امر ضرورى است كه مزرعه به صورت وقف خاص (اولاد ذكور) بوده كه بايد از درآمد آن مقدارى را صرف مراسم سوگوارى محرّم كنند.
جواب : ج1) خير از حالت و قفيت خارج نمى شود و بايد اصل آن و يا منافع آن در همان جهت وقف صرف گردد.
ج2) خير از حالت وقفيت خارج نمى شود مگر آنكه عنوانى را قصد كرده باشد كه آن عنوان از بين برود و ديگر وجود خارجي نداشته باشد و در اين صورت به واقف يا ورثه او بر مى گردد و در غیر این دو صورت اختيار آن با حاكم شرع است.
ج3) خير خريد و فروش ملك وقفى صحيح نيست. چه وقف خاص باشد و چه وقف عام.
ج4) خير اين معاملات صحيح نيست مگر آنكه عنوانى كه در وقف قصد شده ديگر وجود خارجى نداشته باشد كه در اين صورت با اجازه واقف يا ورثه او يا حاكم شرع معاملات صحيح مى باشد و لازم است ثمن هم در همان جهت وقف هزینه شود.
نبش قبور قدیمی و انتقال آنها
سوال : اداره راه و مسکن شهرستان محل سکونت ما در جریان تعریض جاده مواصلاتی بین روستاها ناگزیر به عبور از قبرستان و تخریب چهار قبر از دفن شدگان محوطه قبرستان قدیمی روستا که از تاریخ دفن آنها بیش از چهل سال می گذرد شده است. با عنایت به اعلام مهلت یک هفته ای به شورای روستا برای نبش قبرها و انتقال اجساد به قبرستان جدید، آیا اجرای این درخواست توسط بستگان دفن شدگان در انتقال اجساد به قبرستان جدید مغایرتی با موازین شرعی دارد یا خیر؟
جواب : در مفروض سؤال به فرض باقی ماندن اجساد، نبش قبر آنها و انتقال اجساد به مکان مناسب تری جایز است.
وصیت به وقف
سوال : فردى وصيت كرده كه آن كارخانه وقف باشد. مرقوم فرماييد كه آيا اين وصيت صحيح است. با توجه به اينكه ايشان وصيت به نتيجه كرده اند و وصيت به وقف بودن كرده اند نه وقف كردن و در صورت صحيح بودن اين وصيت ورثه بايد بعد از فوت ايشان آن مال را وقف كنند يا به مجرد فوت آن مال خود به خود وقف مى شود بدون احتياج به اجراء صيغه وقف؟
جواب : اگر تعليق در وقف باشد صحيح نمى باشد.
دفن شهدای گمنام در مدارس علمیه
سوال : با عنایت به اينكه توجه به شهدا و راه آنان موجب ايجاد روحيه ى جهادى و انگيزه ى فراوان براى انجام هرچه بهتر وظايف در طلاب مى شود، دفن كردن پيكر مطهر شهيد گمنام در مدارس علميه در صورتى كه آن مدارس مشكل وقف را نداشته باشند چه حكمى دارد؟
جواب : في نفسه جايز است.
وقف
سوال : منزلی 30 سال قبل برای سکونت امام جماعت مسجد به وسیله اهالی محل خریداری گردید. اکنون به دلایل مختلف مانند قدیمی بودن بنا و احتیاج به نوسازی ( که فعلاً مقدور نیست)، مورد سکونت امام جماعت نمی‌باشد و ایشان فعلاً در جای دیگر مستأجر می باشد. آیا از نظر شرعی می شود این خانه را اجاره داد و امام جماعت از درآمدش استفاده کند یا باید بلا تکلیف رها گرددو همین طور باقی بماند تا زمانی که بازسازی و سکونت در آن برایشان ممکن گردد؟
جواب : تا زمانی که بازسازی ساختمان مزبور مقدور نیست باید ساختمان را اجاره داد و درآمد آن صرف در سکونت امام جماعت مسجد شود، البته در بازسازی ساختمان باید کوتاهی نشود.
وقف
سوال : در محله ی باغستان شهرستان اقلید حسینیه ای به نام بقیه الله الاعظم واقع شده است که از سال 1333 شروع به فعالیت نموده است وتمام هزینه های آن شامل ساخت و ساز و هزینه های جاری و خرید کلیه اسباب و لوازم برپایی مجالس عزا و شادی اهل بیت توسط کمک ها و نذورات مردمی پرداخت گردیده است بدون اینکه افراد کمک کننده در زمان اهدای کمک و نذورات اسمی از وقف برده باشند و یا مدرکی در زمینه اثبات انگیزه برای وقف موجود باشد. اکنون پس از گذشت سال ها هیات امنای حسینیه در صددند از جانب خودشان برای اسباب و وسایل حسینیه از قبیل لباس وابزار آلات تعزیه و دستگاه های صوتی و غیره صیغه وقف جاری نمایند خواهشمند است در خصوص اینکه آیا هیات امنا مجاز به انجام چنین عملی هستند ما را راهنمایی فرموده و در خصوص صلاحیت هیات امنا در انجام این عمل نظر خود را مرقوم فرمایید.
جواب : در مفروض سؤال اسباب و وسائل حسینیه وقف بوده و می باشند و دیگر نیازی به اجرای صیغه وقف نیست.
ساختن مسجد
سوال : 1. الف) آیا ساختن مسجد و وقف آن در زمان غیبت (عصر کنونی) طبق نظر آن مرجع عالیقدر امری لازم و مستحسن شمرده می شود یا خیر؟ آیا در عصر کنونی با توجه به القای شبهات از سوی دشمنان اسلام و تشیع، حضرتعالی ساختن هر نوع مسجد و تأسیس اماکن مذهبی را توصیه می فرمایید یا پیشنهاد بهتری دارید؟ آیا ساختن مسجد و بنای اماکن مذهبی در عصر حاضر مورد رضای امامان به ویژه امام زمان (عجل الله فرجه) هست یا خیر؟ آیا ایشان به تأسیس چنین اماکنی راضی هستند یا امر دیگری مورد رضای ایشان است؟ چگونه می توان به این مهم پی برد؟
ب) هزینه های کلان در راستای ساختن مسجد و ترویج شعائر اسلامی از نظر حضرتعالی چه حکمی دارد؟ آیا محدودیتی دارد یا باید به اولویت های مهمتر پرداخت؟
2. آیا دفن اموات در عتبات عالیات و اماکن مذهبی نظیر حرم مقدس امام رضا (علیه السلام) با توجه به هزینه های بالایی که دارد جایز است؟ آیا بهتر است که این هزینه های گزاف را صرف مسائل مهمتری از قبیل ساختن مدرسه، مسجد، ترویج علوم اهل بیت و شعائر دینی و هر نوع امر خیر نمود؟ آیا کسی که ثروتمند و متمول است، جایز است که وصیت کند در کنار مقبره امامان دفن شود، گرچه هزینه آن کلان باشد؟ و آیا دفن شدن در جوار معصومان تأثیری در عاقبت وی دارد یا خیر؟ به نظر حضرتعالی، چنین شخصی بهتر است که مال و اموال خود را در چه راهی وصیت کند تا برای او باقیات الصالحات باشد؟ آیا روایاتی در زمینه -جواز و استحباب دفن در جوار امامان معصوم (علیهم السلام)- در کتب روایی و فقهی وجود دارد؟
جواب : 1) الف) ساختن مسجد و تأسیس اماکن مذهبی کاری نیکو و گاه واجب است، هرچند ـ در موارد ضروری ـ مستلزم مخارج زیاد باشد.
ب) موارد أهم و مهم در مقایسه ساختن مثل مسجد به امور دیگر مختلف است، به این معنا که گاه ساختن مسجد اولی است و گاه صرف هزینه در غیر آن.
2) در متون فقهی و روایی استحباب دفن در جوار امامان معصوم (علیهم السلام) مورد تصریح واقع شده است. به منهاج الصالحین ج1، ص 103، مسأله 323 مراجعه شود.
وقف
سوال : در سال 1387 در شهرستان ابرکوه یکباب منزل مسکونی توسط زوجی خیر و نیکوکار جهت استفاده امام جماعت مسجد فاطمه ی زهرا (سلام الله علیها) وقف گردید، لیکن بدلیل قدیمی بودن و فاصله ی آن با مسجد و شرقی غربی بودن ساختمان و عدم وجود پاره ای امکانات، مشکلاتی به وجود آمده است، لذا هیئت امناء یک قطعه زمین به مساحت حدود 350 متر مربع با کمک خیرین محل در کنار مسجد خریداری نموده اند، حال با رضایت کامل یکی از واقفین که در قید حیات می باشند، آیا جایز است که منزل مذکور را فروخته و با پول آن ساختمان مناسبی در زمین کنار مسجد برای استفاده عالم مسجد ساخته شود؟
جواب : در مفروض سؤال فروش منزل مذکور جایز نیست مگر در صورتی که آن منزل به هیچ وجه قابل استفاده حتی با اجاره دادن آن نباشد که در این صورت با نظر متولیان فروش آن جایز است. البته در صورتی که به قرینه ای فهمیده شود که اصرار بر بقای عنوان در فرضی بوده که بقای عنوان موجب تقلیل منفعت نشود و بقای عنوان خانه در فرض مزبور موجب تقلیل منفعت شود، می توان ملک مزبور را از خانه بودن تغییر داد و به آنچه به صلاح وقف و مسجد است مبدل ساخت.
وقف
سوال : آیا فروش عین مال وقف بدون اجازه واقف جایز است؟ فروشنده در حکم فروشنده مال غیر است یا کلاهبردار است؟ تکلیف پولی که از فروش غیر شرعی مال وقف بدست آمده چه می شود؟ به چه کسی باید پرداخت شود خصوصاً اینکه واقف برحمت خدا رفته باشد؟
جواب : فروش عین موقوفه جایز نیست، و خریدار مالک آن نمی شود و معامله باطل است و عین موقوفه اگر موجود باشد بایستی در مصرف وقف کما فی السابق قرار گیرد و ثمن آن معامله باقی بر ملک خریدار است و در صورت تلف یا اتلاف شدن عین موقوفه، کسانی که آن را تلف و یا اتلاف کرده اند ضامن قیمت آن وقف هستند که باید به حاکم شرع و یا متولی خاص وقف در صورت وجود پرداخت شود تا طبق احکام آن وقف با آن عمل شود.
مهرهای وقفی در مساجد
سوال : 1. در مساجد يا حسينيه ها يا اماكن متبركه كه نوعا مهرها وقفي است، اگر در نمازمان 2 مهر روي هم قرار دهيم (با فرض اينكه از 4 انگشت بسته بلندتر نشود) آيا اشكال دارد؟ (بعضي از فقها از جمله آيت الله سيستاني حفظه الله ميفرمايند: اگر نمازگزار می داند كه وقف عمومیّت دارد و شامل غیر جهت عبادی مثل استفاده از آن برای بالا آوردن محلّ سجده می شود اشكال ندارد و اگر نمازگزار بداند كه وقف مختصّ جهت عبادی است مثل سجود، استفاده از آن در غیر مورد مذكور جایز نیست و اگر كیفیّت وقف مشكوك باشد، بنابر احتیاط واجب از این كار اجتناب نماید و حكم مهرهای اهدایی به مسجد هم حكم مهرهای وقفی است. نظر شريف حضرتعالي چيست؟
2. اگر شك داشته باشيم وقف است يا حبس يا هديه يا ... حكم چيست؟
جواب : 1) استفاده از دو مهر برای سجده اشکال ندارد.
2) از جواب قبل مشخص شد.
مسجد
سوال : در شهرک محل سکونت ما و با پیگیری تعدادی از معتمدین و ساکنین، زمینی که به صورت واگذاری دولتی بود به عنوان مسجد بلال شهرک، توسط امام جمعه محترم شهرستان کلنگ زنی شد و ساخت و ساز آن در حدی که مورد استفاده قرار گرفته است به انجام رسید و هم اکنون نیز تلاش ها جهت تکمیل آن ادامه دارد. با توجه به مرکزیت آن در شهرک و استفاده همگان از این مکان برای برگزاری مراسم ترحیم، ولیمه حجاج و زائران عتبات عالیات و همچنین پایگاه بسیج برادران و خواهران، بخشی از آن به جهت ایجاد شرایط حضور همگان بخصوص خواهرانی که عذر شرعی دارند به عنوان مسجد مشخص و با علائمی همچون پارچه ی سبز از بقیه ی بنا جدا شده است و باقی بنا به عنوان حسینیه نام نهاده شده و نیز در قسمت حسینیه یک واحد مسکونی (سوئيت) به عنوان خانه ی عالم ساخته شده است. با توجه به توضیحات ذکر شده خواهشمند است بفرمایید که انتخاب بخشی از بنا به عنوان حسینیه و نیز ساخت خانه ی عالم چه حکمی دارند؟ قابل ذکر است از بدو تأسیس تاکنون هیچ صیغه ی مسجدی برای این مکان خوانده نشده است.
جواب : موارد مذکور ( حسینیه و خانه ی عالم) چنانچه عرفاً تابع مسجد حساب نشود و قبلاً در آن مکان نماز برگزار نمی شده است، حکم مسجد را ندارد. و در وقف مسجد لازم نیست که حتماً صیغه ی وقف خوانده شود، بلکه همین که مردم در آن مکان به عنوان مسجد نماز می خوانند کفایت می کند.
وقف
سوال : اینجانب امام جماعت راتب مسجدی در شهر کاشان قصد دارم تعدادی فرش دستبافت کهنه که مورد استفاده این مسجد نیست و در معرض تلف شدن است را به فروش رسانده و وجه آن را در موارد مقرره ی شرعیه صرف نمایم.
1. آیا اصل فروش این فرش ها جایز است؟
2. آیا می توان وجه مذکور را جهت خرید فرش ماشینی برای متعلقات مسجد مانند حسینیه استفاده نمود؟
3. آیا می توان وجه مذکور را جهت خرید فرش ماشینی برای مساجد دیگر شهر یا مناطق محروم استفاده کرد؟
4. آیا می توان وجه مذکور را جهت خرید فرش ماشینی برای منزل عالم مناطق محروم استفاده کرد؟
جواب : در صورتی که فرش مذکور قابل استفاده در آن مسجد نیست، لازم است فروخته شود و پول آن صرف در تهیه ی فرش برای همان مسجد شود.
وقف مسجد
سوال : شخصی چندین سال قبل قسمت مشخصی از زمینش را بصورت شبستان مسجد وقف کرده است، سپس باقی مانده ی زمین را در اختیار متولی می گذارد که هر طور صلاح بداند در اموری از قبیل آبدارخانه، وضوخانه، دفتر و... برای مسجد استفاده کند. حال که مسجد نیاز به تجدید بنا دارد، آیا متولی می تواند در جهت مصلحت و غبطه مسجد و مؤمنین محل، دفتر مسجد و آبدارخانه یا کفشداری و راهروها را جابجا کند یا باید جائی که قبلاً آبدارخانه یا دفتر مسجد بوده همچنان آبدارخانه و دفتر باقی بماند؟
جواب : جابجایی موارد مذکور در صورتی که از شبستان مسجد گرفته نشود اشکال ندارد.